Một dân tộc nhỏ nhưng tác động đến rất lớn toàn bộ
văn minh của trái đất. Từ cuộc sống, khoa học, làm giàu… đến tư tưởng mọi thứ đều
có sự tác động của người Do Thái.
Văn minh Do Thái không để lại những kiến trúc nổi tiếng như Kim tự
tháp, điện Pantheon hoặc Vạn lý Trường thành, nhưng nó lưu lại mãi mãi một di sản
phi vật thể vô giá mà ít có nền văn minh nào có thể sánh được về tầm ảnh hưởng
lâu dài, sâu sắc đối với văn minh toàn nhân loại.
Dường như là, mỗi khi bàn luận về sự thông minh có di truyền không,
người ta đều nêu lên dẫn chứng về giải Nobel và người Do Thái. Và cũng như một
thông lệ, hàng năm sau khi công bố giải, người ta đều hỏi người Do Thái chiếm
bao nhiêu phần trăm giải năm ấy. Và thực tế thì con số này không hề nhỏ.
Ví dụ chỉ sau khi vừa công bố 3 giải Nobel 2011, lập tức có một bài
báo nhan đề “Bà mẹ Yiddeshe có thể tự hào: Năm trong bảy Nobel gia là người
Do Thái”. Đó là: Ralph Steinman và Bruce Beutler, giải Nobel về Y học, Saul
Pelmutter và Adam G. Ross - giải Nobel về Vật lý, Daniel Shechtman - giải Nobel
về Hoá học.
Dân tộc Do Thái là một trong những dân tộc có nền văn hoá và lịch sử
lâu đời nhất của nhân loại, ra đời cùng với thời kỳ văn minh Ai Cập, văn minh
Lưỡng Hà và văn minh Hy Lạp-La Mã thời cổ đại. Nhưng lịch sử bắt họ phải chịu một
số phận không may mắn, bị các bộ tộc và các lãnh chúa khác xâm chiếm đất đai và
xua đuổi dưới những lý do tôn giáo. Từ đó họ phải sống tha hương, từng nhóm kéo
nhau đi khắp mọi nơi trên thế giới để duy trì sự sinh tồn, vượt qua những định
mệnh nghiệt ngã của lịch sử.
Trên 2000 năm qua, đi đến đâu họ cũng tỏ ra là một dân tộc có sức sống
dẻo dai, không bị đồng hoá và ý thức vươn lên mãnh liệt.Trong công việc họ cần
cù, kiên trì và quyết tâm đạt những mục đích mình theo đuổi. Bởi vậy, gần như sống
ở đâu họ cũng thành công.
Sự thành đạt và khôn ngoan của họ nhiều khi bị thành kiến và kỳ thị.
Trong Thế chiến II, dưới chế độ phát xít, khi Hitler đề cao thuyết “người Đức
là một dân tộc thượng đẳng”. Hitler rất sợ sự vượt trội của người Do Thái, nên
dã bắt họ sống trong các trại tập trung, đày đoạ họ với ý đồ để họ chết dần chết
mòn trong đó.
Người Do Thái đặc biệt xuất sắc trong lĩnh vực trí tuệ. Họ thường là
những nhà khoa học lớn, những doanh nhân lỗi lạc, những nhà văn kiệt xuất, những
nhà tư tưởng uyên bác, những chính trị gia tài giỏi…
Từ năm 1901, giải Nobel được thành lập và trở thành một giải thưởng
uy tín nhất và danh giá nhất hành tinh, tôn vinh những người có đóng góp lớn nhất
cho nhân loại, có những phát minh đột phá, những tác phẩm văn chương thấm đẫm
tính nhân văn, những người có công lao kiến tạo một thế giới an bình hơn, tốt đẹp
hơn. Người Do Thái lập tức trở thành một yếu tố quan trọng của giải, dù họ sống
ở các nước khác nhau, mang quốc tịch khác nhau hoặc chính tại đất nước mới
thành lập cách nay không lâu của họ là Israel.
Tính đến năm 2011, giải Nobel đã trao 108 lần (trừ 4 năm trong Thế
chiến I và II không trao giải) cho trên 800 nhân vật và các tổ chức xã hội. Nếu
tính tất cả các giải, ít nhất có 181 người Do Thái (thuần chủng, hoặc từ 1/2 đến
3/4 dòng máu Do Thái) được trao giải Nobel, chiếm 22% số nhân vật được coi là
những trí tuệ hàng đầu của nhân loại.
Trong các giải Nobel qua hơn một thế kỷ, tỉ lệ số người Do Thái chiếm
lĩnh các giải Nobel trong các lĩnh vực như sau:
- Hoá học: 32 người, chiếm tỷ lệ 21%
- Kinh tế: 28 người, chiếm tỷ lệ 42%
- Văn chương: 13 người, chiếm tỷ lệ 12%
- Vật lý: 49 người, chiếm tỷ lệ 27%
- Hoà bình: 9 người, chiếm tỷ lệ 8%.
Cần lưu ý rằng số người Do Thái trên Trái đất là 20 triệu (cả trong
và ngoài nước) nghĩa là chưa đến 0,2% dân số thế giới. Như vậy, trong khi dân số
thế giới là gần 8 tỷ với trên 800 giải Nobel, thì bình quân số giải trên đầu
người của người Do Thái so với bình quân của thế giới cao hơn đến 11.950%. Song
đó chỉ là so sánh cho vui thôi, chứ con số này không mấy ý nghĩa bởi kèm theo
nó còn bao nhiêu điều kiện khác nữa. Người ta thường nói giải Nobel trong vài
chục năm gần đây đổ dồn về Mỹ. Song ít ai để ý, trong những “giải Nobel mang
thương hiệu Mỹ” thì người Mỹ gốc Do Thái chiếm một phần quan trọng.
Xin nêu một vài con số: Giải Nobel Hoá học của Mỹ có 27% là người gốc
Do Thái, Nobel Vật lý - 37%, Nobel Y học & Sinh lý học - 42%, Nobel Kinh tế
- 55%, Nobel Văn chương - 27%, Nobel Hoà bình 10%. Và cũng xin nhớ rằng dân số
của cộng đồng Do Thái chỉ bằng 2% của Mỹ.
Trí tuệ Do Thái thể hiện không chỉ ở nam giới mà cả nữ giới. Trong
4 ngành khoa học có 18 nữ Nobel gia thì 36% là các bà gốc Do Thái, tỷ lệ còn cao
hơn cả các ông. Nếu không kể giải Nobel, thì bất cứ giải quốc tế nào khác, tỷ lệ
các nhà khoa học Do Thái cũng tương tự. Chỉ xin kể một giải chúng ta đã nói nhiều
là giải Fields thì các nhà toán học trẻ người Do Thái được giải chiếm 27%, giải
thành tựu suốt đời trong Toán học, họ chiếm tới 55%.
Các Nobel gia người Do Thái cũng nằm trong một số “điều đặc biệt” của
giải. Chẳng hạn Elia Wiesel, người sống sót từ trại tập trung của phát xít Đức
được giải Nobel Hoà bình năm 1986. Nhà Nobel cao tuổi nhất khi được trao giải
là người Balan gốc Do Thái, Leonid Hurwicz, giải Nobel kinh tế 2007 năm ông đã
90. Nobel gia sống thọ nhất là bà Rita Levi-Montalcini, giải Nobel Sinh lý học
1936 hiện đã vượt qua tuổi 102 hoặc một nhà văn bị nhà nước buộc không được nhận
giải là Boris Pasternak, giải Nobel văn học năm 1958. Nhà khoa học được bình chọn
là nhà khoa học vĩ đại nhất của thế kỷ XX - Albert Einstein – cũng là người Mỹ
gốc Do Thái.
Cả một dân tộc giỏi làm kinh tế
Chúng ta đều biết người Do Thái (thời cổ gọi là Hebrew) là dân tộc
thành công nhất trên nhiều lĩnh vực trí tuệ, nhưng có lẽ ít ai biết họ thực ra còn
cực kỳ xuất sắc trên mặt kinh tế, tài chính, thương mại. Họ đạt được những thành
tựu đó trong hoàn cảnh cực kỳ khó khăn: toàn bộ dân tộc Do Thái buộc phải sống
lưu vong phân tán, “ăn nhờ ở đợ” suốt 2000 năm qua trên khắp thế giới, đi tới
đâu (trừ ở Mỹ) cũng bị xa lánh hoặc hắt hủi, xua đuổi, tước đoạt, thậm chí hãm
hại, tàn sát vô cùng dã man, bị cấm được sở hữu bất cứ tài sản cố định nào như
nhà đất, tài nguyên thiên nhiên...
Chỉ cần lướt các mạng tìm kiếm là ta có thể sưu tầm được ngay một số
thành tựu cực kỳ gây ấn tượng của người Do Thái trên lĩnh vực kinh tế, dù là về
mặt lý thuyết hay thực tiễn. Hãy xem một số số liệu sau đây:
Rất nhiều nhà lý thuyết kinh tế hàng đầu thế giới là người Do Thái,
các lý thuyết họ xây dựng nên đã ảnh hưởng vô cùng to lớn nếu không nói là quyết
định tới quá trình trình tiến hóa của nhân loại:
- Karl Marx (Các Mác) người khám phá ra “giá trị thặng dư” và xây dựng
học thuyết kinh tế chủ nghĩa cộng sản sẽ thay thế cho chủ nghĩa tư bản, được gọi
là một trong hai người Do Thái làm đảo lộn cả thế giới (người kia là Jesus
Christ);
- Alan Greenspan 17 năm liền được 4 đời Tổng thống Mỹ tín nhiệm cử
làm Chủ tịch Cơ quan Dự trữ Liên bang (FED, tức Ngân hàng Nhà nước Mỹ) nắm quyền
sinh sát lớn nhất trong giới tài chính Mỹ, thống trị lĩnh vực tài chính tiền tệ
toàn cầu;
- Paul Wolfowitz cùng người tiền nhiệm James Wolfensohn, hai cựu chủ
tịch Ngân hàng Thế giới, tổ chức tài chính có tác dụng rất lớn đối với các nước
đang phát triển;
- 41% chủ nhân giải Nobel kinh tế thời gian 1901-2007 là người Do Thái
(cộng 13 người), chẳng hạn Paul Samuelson (1970), Milton Friedman (1976) và
Paul Krugman (2008)… là những tên tuổi quen thuộc trong giới kinh tế thế giới
hiện nay, các lý thuyết của họ được cả thế giới thừa nhận và học tập, áp dụng...
Nhiều nhà giàu nổi tiếng thế giới từng tác động không nhỏ tới chính
trị, kinh tế nước Mỹ và thế giới là người Do Thái. Đơn cử vài người:
- Jacob Schiff, chủ nhà băng ở Đức, sau sang Mỹ định cư; đầu thế kỷ
XX do căm ghét chính quyền Sa Hoàng giết hại hàng trăm nghìn dân Do Thái ở Nga,
ông đã cho chính phủ Nhật Bản vay 200 triệu USD (một số tiền cực kỳ lớn hồi ấy)
để xây dựng hải quân, nhờ đó Nhật thắng Nga trong trận hải chiến Nhật-Nga năm
1905. Nhớ ơn này, trong đại chiến II Nhật đã không giết hại người Do Thái sống ở
Trung Quốc tuy đồng minh số Một của Nhật là phát xít Đức Hitler có nhờ Nhật
“làm hộ” chuyện ấy.
- Sheldon Adelson, người giàu thứ 3 nước Mỹ, với tài sản cá nhân lên
tới 36 tỷ USD. Nếu được chính phủ VN cho phép thì khả năng Sheldon Adelson sắp
mở sòng bạc tại thành phố Hồ Chí Minh.
- George Soros giàu thứ 22 ở Mỹ (19 tỷ USD) không chỉ nổi tiếng về
giàu có mà ông còn là bậc thầy về những phi vụ đầu cơ đi vào lịch sử...
- Michael Bloomberg có tài sản riêng 22 tỷ USD, làm thị trưởng thành
phố New York đã 8 năm nay với mức lương tượng trưng mỗi năm 1 USD và là chủ
kênh truyền hình Bloomberg nổi tiếng trong giới kinh tế.
Cộng đồng Do Thái ở Mỹ chiếm một nửa tổng số người Do Thái trên toàn
thế giới là quần thể thiểu số thành công nhất ở Mỹ dù chỉ chiếm 2,5% số dân. Khoảng
một nửa số doanh nhân giàu nhất Mỹ, 21 trong số 40 nhà giàu đứng đầu bảng xếp hạng
của tạp chí Forbes là người Do Thái, và cộng đồng Do Thái có mức sống bình quân
cao hơn mức trung bình của nước này. Họ nắm giữ phần lớn nền kinh tế tài chính
Mỹ, tới mức người Mỹ có câu nói “Tiền nước Mỹ nằm trong túi người Do Thái”. Nhờ
thế trên vấn đề Trung Đông chính phủ Mỹ xưa nay luôn bênh vực và viện trợ
Israel.
Nước Israel nhỏ bé với hơn 5 triệu người Do Thái tuy ở trên vùng sa
mạc khô cằn nhưng nông nghiệp và các lĩnh vực kinh tế, khoa học kỹ thuật đều rất
phát triển, dân rất giàu, GDP đầu người năm 2011 khoảng 31.500 USD (nguồn web
CIA.gov). Nhờ sức mạnh mọi mặt ấy, quốc gia nhỏ xíu này đã đứng vững được trong
làn sóng hằn thù và công kích của cả trăm triệu người Ả Rập xung quanh...
Nguyên nhân do đâu?
Vì sao người Do Thái giỏi làm kinh tế trên cả hai mặt lý thuyết và
thực hành như vậy? Lịch sử đã chứng minh, yếu tố quyết định thành công của một dân
tộc bắt nguồn từ truyền thống văn hóa của dân tộc ấy.
Để tìm hiểu truyền thống văn hóa của dân tộc này có lẽ ta cần tìm hiểu
các nguyên tắc chính của đạo Do Thái (Judaism), tôn giáo lâu đời nhất thế giới
còn tồn tại tới ngày nay và là chất keo bền chắc gắn bó cộng đồng, khiến dân tộc
này giữ gìn được nguyên vẹn nòi giống, ngôn ngữ, truyền thống văn hóa mặc dù phải
sống phân tán, lưu vong và bị kỳ thị, xua đuổi, hãm hại, tàn sát dã man suốt
2000 năm qua. Có thể nói, nếu không có chất keo ấy thì từ lâu dân tộc Do Thái
đã bị tiêu diệt hoặc đồng hóa và biến mất khỏi lịch sử. Đạo Do Thái là tôn giáo
duy nhất thành công trên cả hai mặt: giữ được sự tồn tại của dân tộc và hơn nữa
đưa họ vươn lên hàng đầu thế giới trên hầu hết các lĩnh vực trí tuệ.
Muốn vậy, ta thử điểm qua vài nét về Kinh thánh của người Do Thái (Hebrew
Bible) – kinh điển này hơn 10 thế kỷ sau được đạo Ki-tô lấy nguyên văn làm phần
đầu Kinh Thánh của họ và gọi là Cựu Ước, nhằm phân biệt với Tân Ước do các nhà
sáng lập Ki-tô giáo viết. Ta cũng cần xem xét một kinh điển nữa của đạo Do Thái
gọi là Kinh Talmud, quan trọng hơn cả Cựu Ước, có đưa ra nhiều nguyên tắc cụ thể
cho tới thời nay vẫn còn giá trị về kinh doanh, buôn bán.
Trước hết người Do Thái có truyền thống coi kiến thức trí tuệ là thứ
quý nhất của con người. Kinh Talmud viết: Tài sản có thể bị mất, chỉ có tri thức
và trí tuệ thì mãi mãi không mất đi đâu được. Các ông bố bà mẹ Do Thái dạy con:
Của cải, tiền bạc của chúng ta đều có thể bị kẻ khác tước đoạt nhưng kiến thức,
trí tuệ trong đầu óc ta thì không ai có thể cướp nổi. Với phương châm đó, họ đặc
biệt coi trọng việc giáo dục, dù khó khăn đến đâu cũng tìm cách cho con học
hành; ngoài ra họ chú trọng truyền đạt cho nhau các kinh nghiệm làm ăn, không
bao giờ giấu nghề. Người Do Thái có trình độ giáo dục tốt nhất trong các cộng đồng
thiểu số ở Mỹ, thể hiện ở chỗ họ chiếm tỷ lệ cao nhất trong sinh viên các trường
đại học hàng đầu cũng như trong giới khoa học kỹ thuật và văn hóa nghệ thuật.
Thứ hai, đạo Do Thái đặc biệt coi trọng tài sản và tiền bạc. Đây là
một điểm độc đáo khác hẳn đạo Ki-tô, đạo Phật, đạo Nho, ta cần phân tích thêm.
Có lẽ sở hữu tài sản là một trong các vấn đề quan trọng nhất của đời sống loài
người, là nguyên nhân của cuộc đấu tranh giữa con người với nhau (đấu tranh
giai cấp) và chiến tranh giữa các quốc gia. Heghel, đại diện nổi tiếng nhất của
triết học cổ điển Đức từng nói: “Nhân quyền nói cho tới cùng là quyền (sở hữu)
về tài sản.” Chính Marx cũng nói: Chủ nghĩa cộng sản “là sự phục hồi chế độ
sở hữu của cá nhân trên một hình thức cao hơn”. Rõ ràng, chỉ khi nào mọi người
đều có tài sản, đều giàu có thì khi ấy mới có sự bình đẳng đích thực, người người
mới có nhân quyền. Một xã hội có phân hóa giàu nghèo thì chưa thể có bình đẳng
thực sự. Đạo Do Thái rất chú trọng nguyên tắc làm cho mọi người cùng có tài sản,
tiền bạc, cùng giàu có.
Triết gia Max Weber viết: “Đạo Ki-tô không làm tốt bằng đạo Do
Thái, vì họ kết tội sự giàu có.” Quả vậy, Chúa Jesus từng nói: “Lạc đà chui
qua lỗ kim còn dễ hơn người giàu vào nước Chúa” (Tân Ước, Mathew 19:24), ý
nói ai giàu thì khó lên thiên đường, ai nghèo thì dễ lên thiên đường hơn – qua
đó có thể suy ra đạo Ki-tô thân cận với người nghèo khổ. Nho giáo và đạo Phật lại
càng khinh thường tài sản, tiền bạc, coi nghèo là trong sạch, giàu là bẩn thỉu.
Ngược lại Cựu Ước ngay từ đầu đã viết: “Vàng ở xứ này rất quý”
(Genesis 2:12). Ý tưởng quý vàng bạc, coi trọng tài sản vật chất đã ảnh hưởng lớn
tới người Do Thái, họ đều muốn giàu có. Khái niệm tài sản xuất hiện ngay từ
cách đây hơn 3000 năm khi vua Ai Cập bồi thường cho vị tổ phụ của bộ lạc Do
Thái là Abraham, khiến ông này “có rất nhiều súc vật, vàng bạc” (Genesis 13:2).
Thượng Đế Jehovah yêu cầu Abraham phải giàu để có cái mà thờ cúng Ngài. Thượng
Đế cho rằng sự giàu có sẽ giúp chấm dứt nạn chém giết nhau. Khi Moses dẫn dân
Do Thái đi khỏi Ai Cập cũng mang theo rất nhiều súc vật. Những người xuất thân
gia đình giàu có hồi ấy như Jacob, Saul, David ... đều được Cựu Ước ca ngợi là
có nhiều phẩm chất tốt, lắm tài năng, lập được công trạng lớn cho cộng đồng dân
tộc và đều trở thành lãnh đạo, vua chúa. Ngược lại, văn hóa phương Đông thường
ca ngợi phẩm chất của những người nghèo.
Trọng tiền bạc là đặc điểm nổi bật ở người Do Thái. Họ coi đó là phương
tiện tốt nhất để bảo vệ mình và bảo vệ dân tộc họ. Quả vậy, không có tiền thì họ
làm sao tồn tại nổi ở những quốc gia và địa phương họ sống nhờ ở đợ, nơi chính
quyền và dân bản địa luôn chèn ép, gây khó khăn. Hoàn cảnh ấy khiến họ sáng tạo
ra nhiều biện pháp làm giàu rất khôn ngoan. Thí dụ cửa hiệu cầm đồ và cho vay
lãi là sáng tạo độc đáo của người Do Thái cổ đại – về sau gọi là hệ thống ngân
hàng. Buôn bán cũng là một biện pháp tồn tại khi trong tay không có tài sản cố
định nào. Người ta nói dân Do Thái có hai bản năng: thứ nhất là bản năng kiếm
tiền; thứ hai là bản năng làm cho tiền đẻ ra tiền – họ là cha đẻ của thuyết lưu
thông tiền tệ ngày nay chúng ta đều áp dụng với quy mô lớn (còn ai kiếm tiền dễ
hơn ngành ngân hàng?).
Tuy vậy, sự quá gắn bó với tiền bạc là một lý do khiến người Do Thái
bị chê bai. Bạn nào đã đọc tiểu thuyết Ai-van-hô (Ivanhoe) của Walter Scott chắc
còn nhớ mãi hình ảnh ông lão Do Thái Isaac (I-sắc) đáng thương, bố của nàng
Rebeca xinh đẹp và thánh thiện, lúc nào cũng khư khư giữ túi tiền và bị hiệp sĩ
Đầu Bò nhạo báng khinh bỉ thậm tệ. Kịch của Shakespeare đưa ra nhiều hình ảnh
khiến người ta có cảm giác người Do Thái bần tiện, ích kỷ, xảo trá. Tập quán
cho vay lãi của người Do Thái bị nhiều nơi lên án. Hệ thống cửa hiệu của người
Do Thái ở Đức là đối tượng bị bọn Quốc Xã Hitler đập phá đầu tiên hồi thập niên
30. Người Đức có câu ngạn ngữ “Chẳng con dê nào không có râu, chẳng người Do
Thái nào không có tiền để dành.” Karl Marx từng viết: Tiền bạc là vị thần gắn
bó với người Do Thái; xóa bỏ chủ nghĩa tư bản sẽ kéo theo sự xóa bỏ chủ nghĩa
Do Thái. Marx nói như vậy nghĩa là đã thừa nhận người Do Thái tham dự sáng lập
ra chủ nghĩa tư bản, một chế độ xã hội mới thay thế chế độ phong kiến và làm
nên phần chủ yếu trong cộng đồng quốc tế hiện nay. Quả thật, người Do Thái có
đóng góp rất lớn về lý thuyết và thực hành trong việc xây dựng nền kinh tế tư bản
chủ nghĩa.
Kinh Talmud viết: Mọi người phải yêu Thượng Đế với toàn bộ trái tim,
cuộc đời và của cải của mình; mỗi người đều phải quan tâm tới tài sản; không ai
được phép dùng tài sản của mình để làm hại kẻ khác và không ai được trộm cắp
tài sản người khác; tài sản của một người nhưng không phải chỉ là của người đó
mà phải dùng nó để giúp kẻ khác... Có thể hiểu “Yêu Thượng Đế với toàn bộ tài sản
của mình” nghĩa là phải sử dụng tài sản riêng của mình theo lệnh Thượng Đế,
nghĩa là phải chia bớt cho người nghèo. Quy ước này đã đặt nền móng cho tư tưởng
nhân ái, bình đẳng của văn minh phương Tây. Từ đó ta dễ hiểu vì sao cộng đồng
Do Thái ở đâu cũng giúp đỡ nhau để tất cả cùng giàu lên, không có ai nghèo khổ.
Đạo Do Thái coi làm giàu là bổn phận nặng nề của con người; nói “nặng
nề” vì người giàu có trách nhiệm to lớn đối với xã hội: họ không được bóc lột
người nghèo mà phải chia một phần tài sản của mình để làm từ thiện. Những người
Do Thái giàu có luôn sống rất giản dị, tiết kiệm và năng làm từ thiện. Soros từng
cúng 4 tỷ USD (trong tổng tài sản 7 tỷ) cho công tác từ thiện. Không một nhà
giàu Do Thái nào không có quỹ từ thiện của mình. Từ đây có thể hiểu được tại
sao cộng đồng Do Thái lại cùng giàu có như thế.
Người Do Thái luôn nghĩ rằng Thượng Đế giao cho họ nghĩa vụ và quyền
làm giàu. Đây là động lực chủ yếu khiến họ ở đâu cũng lo làm giàu, không bao giờ
chịu nghèo khổ. Hai nghìn năm qua, dù sống lưu vong ăn nhờ ở đợ các quốc gia
khác và ở đâu cũng bị cấm sở hữu mọi tài sản cố định nhưng dân tộc này vẫn nghĩ
ra nhiều cách kinh doanh hữu hiệu bằng các dịch vụ như buôn bán, dành dụm tiền
để cho vay lãi …
Muốn làm giàu, điều cơ bản là xã hội phải thừa nhận quyền tư hữu tài
sản. Kinh Talmud viết: ai nói “Của tôi là của tôi, của anh là của anh”
(mine is mine and yours is yours) thì là người bình thường (average); nói “Của
tôi là của anh, của anh là của tôi” thì là kẻ ngu ngốc; nói “Của tôi là của anh
và của anh là của anh” thì là ngoan đạo (godly); ai nói “Của anh là của tôi và
của tôi là của tôi” là kẻ xấu (evil). Nghĩa là họ thừa nhận quyền tư hữu tài sản
là chính đáng, không ai được xâm phạm tài sản của người khác.
Tuy thừa nhận quyền sở hữu tài sản và luật pháp bảo vệ quyền đó, nhưng
đạo Do Thái không thừa nhận quyền sở hữu tài sản tuyệt đối và vô hạn, cho rằng
tất cả của cải đều không thuộc về cá nhân mà thuộc về Thượng Đế, mọi người đều
chỉ là kẻ quản lý hoặc kẻ được ủy thác của cải đó. Tài nguyên thiên nhiên do
Thượng Đế tạo ra là để ban cho tất cả mọi người, không ai có quyền coi là của
riêng mình. Đây là một quan niệm cực kỳ tiến bộ và có giá trị hiện thực cho tới
ngày nay: tài nguyên thiên nhiên, sự giàu có của đất nước là tài sản của toàn
dân, tuyệt đối không được coi là của một số nhóm lợi ích hoặc cá nhân.
Kinh Talmud viết nhiều quy tắc hữu dụng về kinh doanh. Chẳng hạn:
- Vay một quả trứng, biến thành một trại ấp gà;
- Bán nhiều lãi ít tức là bán 3 cái (lãi) chỉ bằng bán 1 cái;
- Mất tiền chỉ là mất nửa đời người, mất lòng tin (tín dụng) là mất
tất cả;
- Nghèo thì đáng sợ hơn 50 loại tai nạn;
- Giúp người thì sẽ làm tăng tài sản; ki bo chỉ làm nghèo đi;
- Chỉ lấy đi thứ gì đã trả đủ tiền cho người ta;
- Biết kiếm tiền thì phải biết tiêu tiền; v.v…
So sánh Cựu Ước và Talmud với Tân Ước, có thể thấy đạo Do Thái là tôn
giáo của người muốn làm giàu, còn đạo Ki-tô là tôn giáo của người nghèo. Khác
biệt căn bản ấy là một trong các lý do khiến Giáo hội Ki-tô ngày xưa khinh ghét
người Do Thái (hy vọng trong một dịp khác chúng tôi sẽ trình bày về vấn đề
này).
Từ sự phân tích sơ qua về quan điểm đối với tài sản và tiền bạc nói
trên, có thể thấy hệ thống tư tưởng của đạo Do Thái rất phù hợp với quy luật tiến
hóa của nhân loại và chính vì thế nó tạo dựng nên truyền thống văn hóa bất hủ của
dân tộc Do Thái – nền móng vững chắc làm cho dân tộc này dù phải sống lưu vong
không tổ quốc hàng nghìn năm nhưng cuối cùng vẫn là dân tộc thành công nhất
trên hầu hết các hoạt động của loài người.
Đồng thời các nguyên lý chính của đạo Do Thái đã tác động không nhỏ
tới giáo lý đạo Ki-tô và đạo Islam; hai tôn giáo lớn này đều có nguồn gốc từ đạo
Do Thái. Cuối cùng, nhờ có những điểm độc đáo nói trên, văn minh Hebrew của
phương Đông trong quá trình giao lưu kết hợp với văn minh Hy-lạp của phương Tây
đã sinh ra một nền văn minh mới – văn minh Ki-tô giáo, sau rốt trở thành nền
văn minh phương Tây rực rỡ mấy nghìn năm nay. Có lẽ đây là thành tựu đáng kể nhất
mà nền văn minh Hebrew đã đóng góp cho nhân loại. Điều đáng nói là, do các
nguyên nhân lịch sử cực kỳ phức tạp, lâu nay người ta đã coi nhẹ nền văn minh
Hebrew, và bây giờ đã đến lúc loài người nên sửa chữa sai lầm đó.
Theo VFPRESS
